08.12.20

Ներքևում տրված բառերը անհրաժեշտ փոփոխություններով տեղադրիր նախադասությունների մեջ։ Նախադասությունները վերլուծիր շարահյուսորեն։

51. Իբրև թագավոր՝ նա արդարամիտ էր, հավասարակաշռված. ո՛չ լավագույնին էր նախանձում, ո՛չ արհամարհում էր նվաստին, միշտ ձգտում էր բոլորի վրա տարածել իր խնամքն ու հովանավարությունը:

Նա – ենթակա

Արդարամիտ էր – բաղադրյալ ստորոգյալ

Իբրև թագավոր – ձևի մակբայ

Հավասարակշռված – որոշիչ

Ոչ նախանձում էր – ստորոգյալ

Ոչ արհամարհում էր – ստորոգյալ

Լավագույնին – հանգման խնդիր

Նվաստին – հանգման խնդիր

Ձգտում էր – ստորոգյալ

Միշտ – ժամանակի պարագա

Բոլորի վրա – վերաբերության խնդիր

Տարածել – ստորոգյալ

Իր – հատկացուցիչ

Խնամքն ու հովանավարությունը – ուղիղ խնդիր

52. Երբ ծովափին հանգստացող այդ կինը սիրո խոստովանության բառեր ասաց, աշխարհը դարձավ լայնարձակ մի ծով, և սիրտս ձուլվեց ծովին:

Կինը – ենթակա

Ասաց – ստորոգյալ

Այդ – որոշիչ

Հանգստացող – որոշիչ

Ծովափին – տեղի պարագա

Երբ – ժամանակի մակբայ

Սիրո խոստովանության – հատկացուցիչ

Բառեր – ուղիղ խնդիր

Աշխարհը – ենթակա

Դարձավ – ստորոգյալ

Լայնարձակ – որոշիչ

Մի – որոշիչ

Ծով – ուղիղ խնդիր

Սիրտս – ենթակա

Ձուլվեց – ստորոգյալ

Ծովին – հանգման խնդիր

53. Թեպետ մենք փոքր ազգ ենք՝ շատ սահմանափակ թվով և շատ անգամ նվաճվել ենք, բայց և այնպես մենք աշխարհում էլ հիշատակության արժանի շատ գործեր ենք կատարել:

Մենք – ենթակա

Ազգ ենք – բաղադրյալ ստորոգյալ

Փոքր – որոշիչ

Նվաճվել ենք – ստորոգյալ

Շատ անգամ – չափի մակբայ

Մենք – ենթակա

Կատարել ենք – ստորոգյալ

Գործեր – ուղիղ խնդիր

Շատ – որոշիչ

Աշխարհում էլ – տեղի պարագա

Հիշատակության – հատկացուցիչ

Արժանի – որոշիչ

54. Երբ քամին ցրում է ամպերը, ձորերում հալվում են ամպի ծվենները, և երևում են ամրոցի աշտարակի խոնարհված գլուխը և կիսով չափ հողի մեջ խրված պարիսպները:

Քամին – ենթակա

Ցրում է – ստորոգյալ

Ամպերը – ուղիղ խնդիր

Երբ – ժամանակի պարագա

Հալվում են – ստորոգյալ

Ծվենները – ենթակա

Ամպի – հատկացուցիչ

Ձորերում – տեղի պարագա

Երևում են – ստորոգյալ

Գլուխը – ենթակա

Ամրոցի – հատկացուցիչ

Աշտարակի – հատկացուցիչ

Խոնարհված – որոշիչ

Կիսով չափ – որոշիչ

Հողի մեջ – տեղի պարագա

Խրված – որոշիչ

Պարիսպները – ուղիղ խնդիր

55. Հաջորդ վայրկյանին մարդը գազազած արջի նման ոստնեց, նրա ձեռքերը սեղմեցին ծանր մահակը, որը նա անասելի թափով իջավ թիկունքիս:

Մարդը – ենթակա

Ոստնեց – ստորոգյալ

Արջի նման – որոշիչ

Գազազած – որոշիչ

Հաջորդ վայրկյանին – ժամանակի պարագա

Ձեռքերը – ենթակա

Սեղմեցին – ստորոգյալ

Նրա – հատկացուցիչ

Ծանր – որոշիչ

Մահակը – ուղիղ խնդիր

Որը – ենթակա

Անասելի – որոշիչ

Թափով – միջոցի խնդիր

Իջավ – ստորոգյալ

Թիկունքիս – հանգման խնդիր

56. Այս մի՞տքն էր զայրացրել, թե՞ հոգնությունը, բայց տղամարդու դեմքը մռայլ էր, նա գազազած էր, ինչպես իրիկնապահին որսի դուրս եկած սոված արջը:

Միտքը – ենթակա

Զայրացրել – ստորոգյալ

Հոգնությունը – ենթակա

Այդ – որոշիչ

Դեմքը – ենթակա

Մռայլ էր – բաղադրյալ ստորոգյալ

Տղամարդու – հատկացուցիչ

Նա – ենթակա

Գազազած էր – ստորոգյալ

Որսի – հատկացուցիչ

Դուրս եկած – որոշիչ

Սոված – որոշիչ

Արջը – ուղիղ խնդիր

Իրիկնապահին – ժամանակի պարագա

57. Նա հասավ առաջին վրանին, ոտքով զարկեց շանը, որը պոչը շարժելով, առաջ էր վազել՝ տիրոջը դիմավորելու, ապա գոտու տակից հանեց մանգաղը:

Նա – ենթակա

Հասավ – ստորոգյալ

Վրանին – հանգման խնդիր

Առաջին – որոշիչ

Ոտքով – միջոցի խնդիր

Զարկեց – ստորոգյալ

Շանը – ուղիղ խնդիր

Պոչը – ուղիղ խնդիր

Շարժելով – որոշիչ

Վազել էր – ստորոգյալ

Առաջ – տեղի պարագա

Տիրոջը – ուղիղ խնդիր

Դիմավորելու – նպատակի պարագա

Գոտու տակից – տեղի պարագա

Հանեց – ստորոգյալ

Մանգաղը – ուղիղ խնդիր

58. Շոգ կեսօրին գյուղում կանչում էր աքլորը. կանչի հետ պառավ մի շինական հորանջում է տան ստվերում, ձեռնափայտով ավազի վրա նշաններ գծում, նրա հետ փորփրում գլխով անցածը:

Կանչում էր – ստորոգյալ

Աքլորը – ենթակա

Գյուղում – տեղի պարագա

Շոգ – որոշիչ

Կեսօրին – ժամանակի պարագա

Կանչի հետ – հատկացուցիչ

Պառավ – ենթակա

Շինական – որոշիչ

Հորանջում է – ստորոգյալ

Տան – հատկացուցիչ

Ստվերում – տեղի պարագա

Ձեռնափայտով – միջոցի խնդիր

Ավազի վրա – տեղի պարագա

Նշաններ – ուղիղ խնդիր

Գծում – ստորոգյալ

Նրա հետ – հատկացուցիչ

Փորփրում – ստորոգյալ

Գլխով անցածը – ուղիղ խնդիր

A New Year A New Start

A New Year symbolizes a new start for everyone, a year to set their goals and achieve what they have always wanted to achieve. Some prefer to spend it by having dinner with their family, following traditions that trace back to their ancestors, playing Christmas games, or partying with their friends. Some people may prefer to spend it alone by going Christmas shopping, making hot chocolate and Christmas cookies, or watching Christmas movies.

One way I can think of improving my life in the new year is by living more in the moment. Not worrying about insignificant things, and working on being the best version of myself that I can be. Focus on my goals and where I would want to see myself years from now. If I could have one New Year’s wish, I would wish for COVID to be over, so that life could go back to normal, and no more families would have to grieve the loss of their loved ones. If I could celebrate the New Year from anywhere in the world, I would go to New York. I would go to New York because I love the way every street is decorated for the holidays, the snow, the shopping centres full with presents and candles that remind you of Christmas.

Հաշվետվություն

Մոտենում է առաջին ուսումնական շրջանի ավարտը և այստեղ նշված են թե ես ինչ եմ արել այս շրջանում։ Այս ուսումնական շրջանում ընտրել էի անգլերեն լեզուն, որը շատ լավ նպաստեց իմ այդ լեզվի իմացությանը։ Այս կիսամյակի մի հատված մենք դասերը անցկացրել ենք առցանց, օգտվելով “Teams” հավելվածից։ Այս տարի մասնակցել եմ հարիսայի ծեսին, ինչպես նաև «Անկախության օրը բարձունթին» նախագծին։

Հայոց լեզու

Հասարակագիտություն

Պատմություն

Անգլերեն

Գրականություն

Էկոլոգիա

Ահաբեկչություն

Ահաբեկչությունu բռնության հաշվարկված օգտագործվում է բնակչության շրջանում ընդհանուր վախի մթնոլորտ ստեղծելու և դրանով իսկ որոշակի քաղաքական նպատակ բխելու համար: Ահաբեկչությունը ներառում է բռնության կիրառում կամ սպառնալիք և ձգտում է վախ ստեղծել ոչ միայն ուղղակի զոհերի շրջանում, այլ նաև լայն լսարանի շրջանում: Համատարած վախ առաջացնելու համար, անհրաժեշտ հրապարակայնությունը գրավելու և պահպանելու համար ահաբեկիչները պետք է ավելի ու ավելի դրամատիկ, բռնի և հնչեղ հարձակումներ անեն: Դրանք ներառում են առևանգումներ, պատանդառություններ, զանգվածային կրակոցներ, մեքենաների ռմբակոծություններ և հաճախ մահապարտների պայթյուններ: Դպրոցները, առևտրի կենտրոնները, ավտոբուսների և երկաթուղային կայարանները, ռեստորաններն ու գիշերային ակումբները ամենահարմար տեղերն էն ահաբեկչությունների համար, որովհետև մեծ թվով մարդկանցով են լի և քաղաքացիական բնակչության անդամները ծանոթ են այդ տեղերի հետ և իրենց հանգիստ են զգում: Ահաբեկչության նպատակն ընդհանուր առմամբ հասարակության անվտանգության զգացումը ոչնչացնելն է նրանց համար առավել ծանոթ վայրերում: Ահաբեկչի հույսն այն է, որ ահաբեկչությունից առաջացած վախը կստիպի բնակչությանը ճնշել քաղաքական առաջնորդներին ՝ ուղղված որոշակի քաղաքական նպատակների:

1-ին դարի ընթացքում Հրեա նահանգի հրեա զելոտները ապստամբեցին ՝ սպանելով հռոմեական իշխանության նշանավոր համագործակիցներին։ 6-րդ ը.դ., ըստ ժամանակակից պատմաբան Հովսեփոսի, Գալիլեացի Հուդան ստեղծեց հեթանոսական մի փոքրիկ և ծայրահեղ մասնաճյուղ ՝ Սիկարի։ Նրանց ջանքերն ուղղված էին նաև հրեա «համագործակիցների» դեմ, ներառյալ տաճարների քահանաները, սադուկեցիները, հերոդիանացիները և այլ հարուստ էլիտաներ: Ըստ Հովսեփոսի, Սիկարիները կարճ դաշույնները թաքցնում էին իրենց թիկնոցների տակ, խառնվում էին մեծ փառատոների բազմությանը, սպանում էին նրանց զոհերին, իսկ հետո անհետանում էին խուճապահար բազմության մեջ: Նրանց ամենահաջող սպանությունը կատարվեց Իսրայելի Քահանայապետ Ջոնաթանի վրա։

https://www.britannica.com/topic/terrorism

https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_terrorism

Սարդարապատի հերոսամարտ

1918-ի մայիսի 21-27-ին տեղի են ունեցել հայ-թուրքական վճռական մարտեր, իսկ մայիսի 28-ին եղել է հիմնական ճակատամարտը հայկական կանոնավոր զորամասերի, աշխարհազորի և Արևելյան Հայաստան ներխուժած թուրքական զորաբանակի միջև։ Սարդարապատի հերոսամարտը հաճախ անվանում են «20-րդ դարի Ավարայր»։

Թուրքական զորքերի ներխուժումը հարավային կովկաս

1917-ի հոկտեմբերին Ռուսաստանում կատարված հեղաշրջումից հետո երկրի նոր՝ խորհրդային իշխանությունը հայտարարեց, որ Ռուսաստանը դուրս է գալիս առաջին համաշխարհային պատերազմից։ Ռուսական զորքերը լքեցին Կովկասյան ռազմաճակատը, հեռացան Ռուսաստան։ Հայ ժողովրդի համար ստեղծվեց չափազանց վտանգավոր վիճակ. թուրքական զորքերի դեմ Կովկասյան ռազմաճակատում կանգնած էին միայն Հայկական կորպուսի զորամասերը։ Թուրքերն օգտվեցին նման վիճակից և 1918-ի փետրվարին, խախտելով Երզնկայում կնքված զինադադարի պայմանագիրը, անցան հարձակման՝ նպատակ ունենալով գրավել ոչ միայն առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում ռուսական զորքերի կողմից նվաճված Արևմտյան Հայաստանի նահանգները, այլև Արևելյան Հայաստանը։

Թուրքերին հաջողվեց գրավել Էրզրում ու Կարս բերդաքաղաքները և մայիսի 15-ին մտնել Ալեքսանդրապոլ (այժմ՝ Գյումրի)։ Այստեղ թուրքական հրամանատարությունն իր զորքերը բաժանեց երկու խմբավորումների և դրանցից առաջինը Յաղուբ Շևքի փաշայի գլխավորությամբ շարժվեց դեպի Երևան, իսկ մյուսը Էսադ փաշայի գլխավորությամբ դեպի Վանաձոր) հետագայում այս զորախումբը ևս բաժանվեց երկու մասի և դրա մի մասը նույն Էսադ փաշայի գլխավորությամբ շարժվեց Ապարանի ուղղությամբ, մյուս կեսը՝ դեպի Վանաձոր։ Հայաստանը հայտնվեց թուրքական աքցանի մեջ։ Երկրամասի պաշտպանության գործը ստանձնեց Երևանի նահանգի փաստացի ղեկավար Արամ Մանուկյանը։ Նրա հրահանգով երևանյան /Սարդարապատի/ ուղղության հրամանատար նշանակվեց Հայկական կորպուսի Երևանյան դիվիզիայի հրամանատար, ռուսական բանակի գեներալ-մայոր Մովսես Սիլիկյանը, վանաձորյան ուղղության զորքերը ղեկավարելու էր Հայկական կորպուսի հրամանատար, ռուսական բանակի գեներալ-մայոր Թովմաս Նազարբեկյանը։ Մայիսի 21-ին Ապարանի մոտ ձևավորված ռազմաճակատի հրամանատար նշանակվեց Հայկական կորպուսի ռազմական կոմիսար Դրաստամատ Կանայանը /Դրո/։

Վանի թագավորություն

Վանի թագավորության հիմնադրման մասին վարկածներից մեկի համաձայն՝ այն առաջացել է մ. թ. ա. XIII–XI դարերում՝ Վանա լճից հարավ հիշատակվող Ուր(ու)ատրի ցեղային միության հիմքի վրա: Մեկ այլ տեսակետ այն կապում է Արարատյան դաշտի հետ` ելնելով թագավորության Արարատ-Ուրարտու անվանումից: Ներկայումս ընդունված է այն տեսակետը, ըստ որի՝ թագավորության սկզբնատարածքը Վանա լճի ավազանն է, որի հետ էլ կապվում է թագավորության հիմնական ինքնանվանումը` «Բիայնիլի» (այդ պատճառով էլ գիտության մեջ պետությունը հայտնի է նաև «Վանի թագավորություն» անվամբ):Առաջին վկայված արքան Արամե Ուրարտացին է, որի անունն ասորեստանյան աղբյուրներում 3 անգամ հիշատակվում է մ. թ. ա. 859–843 թթ-ի ընթացքում: Ըստ այլ տեսակետի՝ Վանի թագավորության հիմնադիր-արքան Սարդուրի I-ն է՝ Լութիպրիի որդին, որն էլ մ. թ. ա. 830-ական թվականներին կառուցել է Տուշպա (Տոսպ) մայրաքաղաքը: Տուշպայի հիմնադրման արձանագրություններում նա իրեն անվանել է «Նաիրի երկրի արքա» և ներկայացել «մեծ արքա, հզոր արքա, տիեզերքի արքա, արքաների արքա» տիտղոսներով։Սարդուրի I-ի օրոք Վանի թագավորությունը տարածվել է ոչ միայն Վանա լճի ավազանում, այլև Հայկական Տավրոսից հարավ՝ Տիգրիսի վերին հովտում:Մ. թ. ա. մոտ 825–810 թթ-ին Սարդուրի I-ին հաջորդել է որդին` Իշպուինին: Նա իրականացրել է մի շարք բարեփոխումներ, որոնք շարունակել է նրա որդի Մենուան (մ. թ. ա. մոտ 810–786 թթ.): Կարևոր էին գրային (տեղական սեպագրի ստեղծումը) և կրոնական [տերության միասնական դիցարանի (պանթեոն) ստեղծումը] բարեփոխումները, որոնք արձանագրվել են «Խալդյան դարպասի» («Մհերի դուռ») վրա: Ռազմական բարեփոխման շնորհիվ դաշնային աշխարհազորը փոխարինվել է մշտական կանոնավոր բանակով: Իշպուինին հարավում ընդլայնել է տիրույթները՝ Ուրմիա լճի ավազանից մինչև Պարսուա երկիր (հետագայում՝ Պարսք), հյուսիսում` մինչև Հայկական Պար լեռնաշղթա:Մենուայի օրոք  Վանի թագավորությունը հասել է աննախադեպ հզորության: Երկիրը տնտեսապես հզորացնելու համար նա ծավալել է շինարարական աշխատանքներ, ստեղծել է ոռոգման ցանց. հատկապես նշանավոր է ցայսօր գործող 72 կմ երկարությամբ Մենուայի ջրանցքը:Մենուայի  բանակը մտել է Արարատյան դաշտ, ապա արշավել հյուսիս` դեպի Դիաուխի-Դայաենի (Տայք) երկիր, հարավարևմտյան ուղղությամբ հասել է մինչև Կումենու և Ասորեստան: Արևմուտքում Մենուայի բանակն առաջին անգամ դուրս է եկել Արևմտյան Եփրատի բնագիծ` սպառնալով անդրեփրատյան պետություններին: Մելիտենեի (Մալաթիա) արքան դարձել է նրան հարկատու: Հաղթարշավը շարունակելով Ուրմիայից հարավ-արևելք ընկած տարածքներում` հասել է մինչև Դիալա գետի ավազան: Մենուան հատուկ ուշադրություն է դարձրել ռազմական շինարարությանը` ստեղծելով ամրաշինական մեծ ցանց: Նրա նվաճումների շնորհիվ Հայկական լեռնաշխարհի հիմնական մասը միավորվել է մեկ կենտրոնացված պետության մեջ. հյուսիսային շրջանների իշխանությունները թեև չեն մտել Վանի տերության մեջ, բայց ընդունել են նրա գերիշխանությունը: Մենուան հաղթանակներ է տարել տարածաշրջանի ամենահզոր պետության` Ասորեստանի նկատմամբ և Վանի թագավորությունը վերածել գերտերության:Մենուայի հաջորդի՝ Արգիշտի I-ի գահակալության տարիներին (մ. թ. ա. 786–764 թթ.) Վանի թագավորությունը հասել է հզորության գագաթնակետին: Տերությունը ձգվել է Ուրմիայի ավազանի հարավից մինչև Ջավախք, Սևանա լճի ավազանից և Կուր գետից մինչև անդրեփրատյան աջափնյա շրջաններ (ներառյալ Մելիտենե և Թաբալ երկրները), Մասիուս և Կորդվաց լեռներից մինչև Ճորոխի ավազան: Արգիշտի I-ի գործը շարունակել է որդին` Սարդուրի II-ը (մ. թ. ա.  764–735 թթ.): Նրա օրոք տերության կառավարման համակարգում նկատվում է կարևոր անցում.  կախյալ թագավորությունները վերածել է պետության վարչական միավորների, դրանով համադաշնային կառավարման համակարգից անցել գերկենտրոնացված պետության:Սարդուրի II-ի օրոք տերությունն ունեցել է առավելագույն տարածքը. հյուսիսում հասել է Սև ծով, հյուսիս-արևելքում` Կուր գետ, արևելքում` Կասպից ծով, արևմուտքում` Փոքր Ասիայի կենտրոնական շրջան, հարավում` Բաբելոնով` Պարսից ծոց, և Դամասկոսի թագավորությունով` Միջերկրական ծով:Այս շրջանում, երբ սահմանները ձգվում էին 4 ծովերի միջև, «Սարդուրյան տարեգրության» համաձայն, բանակի ընդհանուր թիվը շուրջ 350 հզ. էր՝ ներառյալ նաև նվաճված ու հարկատու երկրների զորքերը:Սակայն մ. թ. ա. 743–735 թթ-ի արշավանքների հետևանքով Թիգլաթպալասար III-ը վերականգնել է Ասորեստանի նախկին դիրքերը` կրկին դառնալով Վանի տերության ախոյանը:  Սարդուրի II-ի որդի Ռուսա I-ը (մ. թ. ա. 735 – մոտ 710 թթ.) կատարել է պետական համակարգի և բանակի բարեփոխումներ: Ռուսա I-ն արշավանքներ է ձեռնարկել դեպի Սևանա լճի ու մերձուրմյան ավազաններ և Արդինի-Մուսասիր: Վերջինս պատճառ է դարձել  Ասորեստանի հետ նոր բախման: Ասորեստանի Սարգոն II արքան (մ. թ. ա. 721–705 թթ.) մ. թ. ա. 714 թ-ին արշավել է Վանի թագավորություն: Առանձնապես մեծ հաջողություններ չունենալով՝ վերադարձին մտել է Արդինի-Մուսասիր և կողոպտել Խալդիի գլխավոր տաճարը: Կարճ ժամանակ անց Ռուսա I-ին հաջողվել է վերանվաճել Արդինի-Մուսասիրը: Ռուսա I-ին հաջորդել է որդին` Արգիշտի II-ը (մ. թ. ա. մոտ 710–680-ական թթ., ըստ ասորեստանյան աղբյուրների՝  մ. թ. ա. 708 թ-ին):Բիայնիլի-Ուրարտու-Արարատի վերջին հզոր թագավորը Ռուսա II-ն է (մ. թ. ա. մոտ 680–650-ական թթ.): Նա շարունակել է Սարդուրի II-ի սկսած կառավարման համակարգի բարեփոխումը` համադաշնությունների համակարգից անցումը գերկենտրոնացված պետական կառավարման ձևին։ Զարկ է տվել քաղաքաշինությանը: Ռուսա II-ն արշավանքներ է կատարել և Եփրատից արևմուտք գրավել 5 երկիր: Նրան հաջողվել է բարեկամական և դաշնակցային հարաբերություններ հաստատել հյուսիսից արշավող կիմերների հետ և նպաստել նրանց` Փոքր Ասիայի արևելք տեղափոխվելուն։ Կիմերները հաստատվել են Կապադովկիայի տարածքում (Գամիրք), որտեղից Ռուսան կարողացել է նրանց ուղղորդել Ասորեստանի դեմ:Մ. թ. ա. 652 թ-ին Ռուսա II-ը բարեկամական ուղերձով պատվիրակություն է ուղարկել Ասորեստանի արքա Աշուրբանիպալի մոտ, որին վերջինս մեծ պատիվներով ընդունել է Արբելա քաղաքում:Հաջորդ տասնամյակներում Վանի թագավորության ռազմական գործողությունների մասին տեղեկություններ չկան։ Ռուսա II-ին հաջորդել են ևս մի քանի թագավորներ, որոնց օրոք պետությունը թուլացել է։ Վերջին հստակ թվագրվող արքան Սարդուրի III-ն է, որն ասորեստանյան արձանագրություններում հիշատակվում է մ. թ. ա. 643 թ-ին։ 

Տարբեր դարաշրջաների հայտնագործություներ

Հին քարի դար — Մարդկային այս շրջանը անվանում են քարի դար, որովհետև այդ ժամանակաշրջանում գրեթե բոլոր աշխատանքային գործիքները պատրաստել են քարից: Նախամարդու աշխատանքնային հիմնական գործիքներն էին՝ ձեռքի հատիչը և սրածայր փայտը: Այս դարաշրջանի գլխավոր հայտնագործություններից է կրակը: Սկզբում մարդը այն ստանում էր բնական կերպով՝ հրաբուխներից, կայծակից կամ հրդեհներից: Հետագայում սկսեցին ստանալ կրակը արհեստական կերպով:

Միջին քարի դար — Գիտնականները պնդում են, որ միջին քարի դարի ընթացքում հայտնագործվել են նետն ու աղեղը: Նաև մարդիկ սկսեցին ընտելացնել կենդանիներին, ինչը հանգեցրեց անասնապահության առաջացմանը:

Նոր քարի դար — Այս դարաշրջանում քարի մշակման տեխնիկան համեմատաբար զարգանում է: Ստեղծվում է քարե կացինը և մարդիկ ստեղծում են իրենց համար մշտական բնակավայրեր: Նաև ստեղծում են կավե ամաններ, որոնք կրակի վրա թրծելուց հետո կարելի էր երկար օգտագործել:

Պղնձաքարի դար — Այս դարաշարջանում մարդիկ հայտնագործեցին պղինձը: Իհարկե այն քարի համեմատած ավելի փափուկ էր և այդ պատճառով չկարողացավ լրիվ վերացնել դրա օգտագործումը: Այսպիսով մարդիկ օգտագործում էի թե քարե, թե պղնձե գործիքները: Այս դարում լուրջ զարգացում ապրեցին՝ կավագործությունը և բրդի ու կաշվի մշակումը:

Բրոնզի դար — Այս դարաշրջանում մարդը պղնձի և կապարի կամ անագի խառնուրդից փորձեց ստանալ բրոնզ, որը ավելի ամուր էր քան պղինձը: Մեծ հաջողությունների հասավ մետաղների մշակումը: Մարդիկ սկսեցին շահագործել արծաթի, ոսկու և կապարի հանքերը: Դամբարաններից գտնվել են կացիններ, դանակներ, զենքեր և այլ տնտեսության մեջ կիրառվող իրեր: Ոսկուց և արծաթից սկսեցին պատրաստել թանկարժեք իրեր, արձանիկներ: Հողագործության համար շատ մեծ նշանակություն ունեցավ արորի հայտնագործումը, որը գործի դնելու համար օգտագործում էին լծկան կենդանիների ուժը: Ավելի զարգացավ կենդանիների ընտելացումը: Ձիերին ընտելացրեցին հեշտացնելով իրենց կյանքը: Բրոնզի դարում նաև աշխուժացավ ապրանքափոխանակությունը: Մարդիկ փոխանակվում էին և՛ իրար, և՛ հարևան երկրների հետ:

Երկաթի դար — Հանքերից երկաթ ստանալու համար, մարդուն անհրաժեշտ էր բարձր ջերմաստիճան և մարդիկ ժամանակի ընթացքում սովորեցին երկաթ ձուլել: Դա շատ կարևոր հայտնագործություն էր, քանի որ երկաթը ավելի ամուր է քան բրոնզը: Կրոն: Նախամարդը պատկերացում անգամ չուներ իր կրոնի մասին և չհասկանալով բնական երևությների(անձրևի, կայծակի, կարկուտի ձյան և այլն) իմաստը, սկսեցին պաշտել դրանք: Ամեն կրոնի համար ստեղծվեցին կուռքեր, որոնցից մնացել են որոշ մասեր, օրինակ երկաթից ու կավից արձանիկներ:

Կարդում ենք գրաբար. Հայ հին գրականություն

1. Կարդա նույն գրքից «Ծեր ոմն եւ մահ» առակը։ Վերածիր աշխարհաբարի։

Մի օր, մի ծերունի փայտ էր կտրել ու ուսին գցաց գնում էր տուն: Մեկ էլ փայտը ուսից ընկավ և ծերունին հույսը չկորցնելով սկսեց կանչել Մահին: Մահը երևաց ծերունուն և հարցերց թե, ինչո՞ւ կանչեց իրեն: Ծերունին պատասխանում է.

«Օգնիր ինձ և բեռս դիր նորից իմ ուսին»

2. Մեկնաբանիր առակը։

Առակի իմաստն այն է որ մենք ամեն դեպքում սիրենեք մեր մեր կյանքը և գոհանանք,քանի որ բոլորի կայնքում լինում են դժվարություններ և տխրությության պահեր։Պետք չէ շուտ հիասթափվել կյանքից և դժգոհել ։ Առակը ուզում է ասել, որ մենք պետք է ամեն դեպքում սիրենք մեր կյանքը, նույնիսկ եթե այն պարունակում է դժվարություններ որոնցից պետք չի հիասթափվել և դժգոհել։

Հայկական լեռնաշխարհ

Սկսելով նկարագրել լեռնաշխարհի դիրքն ու սահմանները նախ նշենք թե ինչ է իրենից ներկայացնում լեռնաշխարհ տերմինը։

Լեռնաշխարհը ֆիզիկաաշխարհագրական հասկացություն է։ Այն  լեռնաշղթաների, լեռնազանգվածների, սարահարթերի և միջլեռնային գոգավորությունների համադրություն է, որոնք միասնորեն ունեն ծովի մակարդակից ընդհանուր բարձր տեղադրություն:

Հայկական Լեռնաշխարհի տարածքը վաղ երկրաբանական անցյալում եղել է Թետիս օվկիանոսի հատակում։ Թետիս օվկիանոսը զբաղեցնում էր Գոնդվանա և Լավրասիա մայրցամաքների միջև ընկած տարածքը։ Այս մայրցամաքներից հողմահարված, տեղատարված նյութերը միլիոնավոր տարիների ընթացքում նստել են Թետիս օվկիանոսի հատակին, առաջացնելով նստվածքների հզոր համալիր։ Հետագայում Գոնդվանայից պոկված Արաբա-Սիրիական խոշոր բեկորը շարժվելով հյուսիս ճզմել է Թետիսի գեոսինկլինալին՝ առաջացնելով «լեռնային կղզի»։

Երկրաբանական պրոցեսների արդյունքում Թետիս օվկիանոսի տարածքում ձևավորվել է Ալպ-Հիմալայան գեոսինկլինալային գոտին:

Ալպ-հիմալայան գեոսինկլինալ

Ալպ-հիմալայան գեոսինկլինալ

Հայկական լեռնաշխարհը գտնվում է Հյուսիսային կիսագնդում: Ամբողջությամբ տեղադրված է մերձարևադարձային գոտում: Տեղադրված է Փոքր Ասիա թերակղզու արևելքից մինչև Կասպից ծով և Կոլխիդայի ու Կուր-Արաքսյան դաշտավայրերից մինչև Միջագետքի դաշտավայրը ձգվող տարածքում: Տեղադրված է Փոքրասիական բարձրավանդակի և Իրանական լեռնաշխարհի միջև։ Այն մոտ 500-700 մետրով բարձր է հարևան լեռնաշխարհներից և եզրավորված է ծալքաբեկորավոր լեռներով։ Այդ իսկ պատճառով էլ հաճախ կոչվել է լեռնային կղզի։ Լեռնաշխարհի միջին բարձրությունը 1850 մետր է։

Լեռնաշխարհը Միջերկրածովյան լեռնակազմական գոտու բարդ հանգույցներից է։ Այստեղ իրար են միակցվում ծալքաբեկորային լեռնաշղթաները, երիտասարդ հրաբխային լեռնազանգվածներն ու սարավանդները։ 

Հրաբուխներն ու երկրաշարժերը

Լեռնաշխարհն աշխարհում հրաբխականության վառ արտահայտություններ ունեցող տարածաշրջաններից է։ Այն դրսևորված է արտաժայթուկ և ներժայթուկ ձևերի բազմազանությամբ։ Ռելիեֆի ձևերը հատկապես ցայտուն են արտահայտված Միջնաշխարհի տարածքում։ Լեռնաշխարհը հրաբխային առաջացումների մի ընդարձակ տարածք է եզրավորված ծալքաբեկորավոր լեռներով։ Ծայրամասային լեռնաշղթաները հանդիսանում են բնական պատնեշ օդային զանգվածների ներթափանցման ճանապարհին։ Այդ իսկ պատճառով էլ տեղումների մեծ մասը թափվում է լեռնաշղթաների հողմահայաց լանջերին։ Դա է պատճառը, որ եզրային լեռները խոնավ են, իսկ ներքին շրջաններն աչքի են ընկնում կլիմայի ցամաքայնությամբ և չորությամբ։

Հայկական լեռնաշխարհը գտնվում է Ալպ-Հիմալայան երկրաշարժաակտիվ գոտում։ Երկրաշարժի ուժգնությունը կարող է հասնել 11 բալի։ Ամենասեյսմոակտիվ շրջաններն են՝ Երզնկայի, Արարատյան ու Շիրակի դաշտերը։ Սեյսմոակտիվ են նաև Վայոց Ձորի, Ջավախքի, Զանգեզուրի տարածաշրջանները։

Լեռնակազմական երևույթները Հայկական լեռնաշխարհում դեռևս շարունակվում են: Դրա վկայությունն են Սարակն ու Թոնդրակ գործող հրաբուխները:Նեմրութ հրաբուխ

Սարակնի կալդերան

Լեռնաշխարհը ջրաբաշխ է։ Ջրային ցանցը պատկանում է Սև և Միջերկրական ծովերի, Կասպից լճի  և Պարսից ծոցի ավազաններին։ Որպես լեռնային երկիր հարուստ է ստորերկրյա ջրերով, որոնք հիմնականում առաջանում են մթնոլորտային տեղումների ներծծման միջոցով։

Հայկական լեռնաշխարհի տարածքն ու սահմանները

Լեռնաշխարհի սահմանները տարբեր երկրաբաններ ու աշխարհագրագետներ տարբեր կերպ են նշել։

Ըստ Գ.Թ. Շիրինյանի ֆիզիկաաշխարհագրական համալիր մեթոդի և մաթեմատիկական մոդելավորման մեթոդների համադրմամբ ստացված դիտարկման Հայկական լեռնաշխարհի ծայրակետի աշխարհագրական սահմաններն են

Հյուսիսում՝ նրա սահմանը Եշըլիրմակի գետաբերանից Սև ծովի ափագծով ձգվում է մինչև Ճորոխի գետաբերան, ապա լեռնաշխարհը եզրավորող ծալքաբեկորավոր լեռների հյուսիսային և հյուսիս-արևելյան ստորոտներով շարունակվելով դեպի արևելք, հպվում է Կասպից ծովին:

Արևելքում՝ Կասպիական ծովափով ձգվում է մինչև Սեֆիդռուդի գետաբերանը, հետո այդ գետահովտով (90-60 մ լայնության շերտով) ձգվելով հասնում է Կզըլուզեն գետի ակունքը ու բարձրանում է Արմածին լեռնագագաթը (3173 մ):

Հարավում՝ սահմանագիծը անցնում է Միջագետքի հարթավայրի հյուսիսային եզրով, որտեղով անցնում է Արաբական և Եվրասիական քարոլորտային սալերի առճակատման գիծը, ու կտրելով Եփրատը միանում է Լևանտինյան բեկվածքագծին (Պազարճիկի գոգավորությունում)

Արևմուտքում՝ Մարաշի գոգահովտով, ապա Զահան գետով շարունակվում է հոսանքով վեր, հյուսիսիսց շրջանցում Բինբողա և Կիլիկյան Տավրոս լեռնաշղթաները, հետո Կըզըլըրմակի հովտով ձգվում Սվազի գոգհովիտ: Այնուհետև անցնելով լեռնանցքային անջրպետը, մտնում է Եշիլիրմակի հովիտ ու այդ գետով ընթանում մինչև Սև ծով:

Ըստ Գ.Թ. Շիրինյանի ֆիզիկաաշխարհագրական համալիր մեթոդի և մաթեմատիկական մոդելավորման մեթոդների համադրմամբ ստացված դիտարկման Հայկական լեռնաշխարհի տարածքը կազմում է 512 000 ք․կմ։

Էգոիզմ և ալտրուիզմ

Էգոիզմն ու Ալտրուիզմը մարդու բնավորության կարևոր մասնիկներ են։ Էգոիստը մտածում է իր մասին և կենտրոնացած է ինքն-իր բարեկեցությունով։ Ալտրուիստը ուրիշների բարեկեցությունը իրենից կարևորում է և ամեն ձև փորձում է ուրիշներին օգնել։ Ըստ ինձ, մարդուն հարկավոր է ունենալ այս հատկանիշներից երկուսն էլ, բայց էգոիզմը պետք է փոքրինչ գերազանցի ալտրուիզմը, որպեսզի յուրաքանչյուր մարդ նպատակասլացություն ունենա և իր ցանկությունները ավելի կարևորի քան թե մյուսներինը։