Սարդարապատի հերոսամարտ

Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիր, Սարդարապատի ճակատամարտի վայրում կանգնեցված ճարտարապետական-քանդակագործական համալիր, հայոց ազգագրության և ազատագրական պայքարի պատմության ազգային թանգարան, որը նվիրված է 1918 թվականին թուրքական կանոնավոր բանակի նկատմամբ հայ ժողովրդի տարած հաղթանակին: Գտնվում է Հայաստանի Արմավիրի մարզի Արաքս գյուղի մոտ` Հայաստանի պատմական մայրաքաղաք Արմավիրից 10 կմ հեռավորության վրա։ 1918 թվականին Արմավիր քաղաքի անունը Սարդարապատ էր, որի հետ էլ կապված է հուշահամալիրի անվանումը։ Համալիրի հանդիսավոր բացումը կատարվել է Սարդարապատի ճակատամարտում հայ ժողովրդի հաղթանակի 50-ամյակի կապակցությամբ` 1968 թվականի մայիսին։

Սարդարապատի հուշահամալիրի հեղինակներն են Հայաստանի արվեստի և մշակույթի գործիչներից ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանը, քանդակագործներ Արշամ Շահինյանը, Սամվել Մանասյանը և Արա Հարությունյանը։

Պատմական նշանակությամբ համեմատվում է Ավարայրի ճակատամարտի հետ։

Տնային Աշխատանք

Իրադրությունը պատերազմի վերսկսման պայմաններումՀայկական կորպուս կամ Հայոց ազգային կորպուս, հայկական զինվորական միավորում։ Ստեղծվել է 1917 թվականի դեկտեմբերին, ձևավորվել 1917 թվականի ապրիլից, Ռուսաստանի Ժամանակավոր կառավարության «Բանակի ազգայնացման հիմնական դրույթները» օրենքի հրապարակումից հետո։ Ազգայնացված բանակի խնդիրն էր արտաքին թշնամուց հայրենիքի պաշտպանությունը և պետության ներքին կյանքում կարգուկանոնի հաստատումը։

Արամ Վիգենի Մանուկյան (մարտի 9, 1957, Կիրովական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), պետական գործիչ, ներկայում ընդդիմադիր, ՀՀՇ վարչության նախագահ, Հայ ազգային կոնգրես կուսակցության քարտուղար։1978 թ. ավարտել է Կիրովականի մանկավարժական ինստիտուտի ֆիզիկա-մաթեմատիկայի բաժինը։ 1978-1988 թթ. ֆիզիկայի և աստղագիտության ուսուցիչ Գուգարքի շրջանում։ 1984 թվականից աշխատել է «Ավտոմատիկա» ԳԱՄ-ում որպես ինժեներ։Հայոց համազգային շարժմանը միացել է 1988 թ.։ 1990 թ․ ՀՀ ԳԽ-ում անձամբ կարդացել և հնչեցրել է ՀՀ անկախության հռչակագիրը՝ խորհրդանշելով Հայաստանի առաջին հանրապետության պետական գործիչ Արամ Մանուկյանի և անկախության վերածնունդը։ 1990-1995 թթ. 

Հայաստանի Հանրապետութիւն (Հայաստանի Հանրապետություն), ստեղծվել է 1918 թվականի մայիսի 28-ին՝ մայիսյան հերոսամարտերից՝ Սարդարապատից, Բաշ-Ապարանից և Ղարաքիլիսայից հետո։ Առաջին հանրապետությունը հիմնադրվեց հայ ժողովրդի համար ծանր ժամանակահատվածում, երբ երիտթուրքական բնաջնջման ծրագրից խուսափած բազմահազար հայ գաղթականներն ու սովը, տրանսպորտային ուղիների շրջափակումները, Քեմալական Թուրքիայի 1920 թվի հարձակումը, ինչպես նաև Խորհրդային Ռուսաստանի նվաճողական քաղաքականությունը հնարավորություն չէին ընձեռելու պետության ղեկավարներին ստեղծել կայուն պետություն։ Առաջին հանրապետությունը գոյատևեց մինչև 1920 թվականի դեկտեմբերի 2-ը, երբ Հայաստանի Հանրապետության դեմ ռուս–թուրքական համատեղ ագրեսիայի արդյունքում Հայաստանի հանրապետության արևմտյան և հարավ–արևմտյան գավառները՝ այդ թվում Կարսը, Արդահանը, Կաղզվանը, Սուրմալու–Իգդիրը՝ սրբազան Արարատ լեռով, անցան քեմալական Թուրքիային, իսկ արևելյան գավառները՝ խորհրդայնացան ու բաժանվեցին մի քանի մասի՝ Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, Նախիջևանի երկրամաս, Արցախ, Գարդման–Գանձակ՝ Ադրբեջանական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության կազմում և այլն։ Չնայած կարճ կյանքին Առաջին Հանրապետության դերը անգնահատելի է պետականությունը վերագտնելու գործում։

Մայիսի 9

Մայիսի 9-ը` տարվա 129-րդ օրը, յուրաքանչյուր հայի համար լոկ ամսաթիվ չէ, այն լուսավոր ապագայի կերտման խորհրդանիշ է: Այս օրը եռատոն է մեզ համար. հայ ժողովուրդը մեծ խանդավառությամբ նշում է 1945-ին Հայրենական մեծ պատերազմում խորհրդային ժողովուրդների, այդ թվում` հայերի հաղթանակի տոնը, Շուշիի ազատագրման եւ Արցախի պաշտպանության բանակի ստեղծման տարեդարձը: Հայրենական պատերազմի տարբեր ռազմաճակատներում կռվել ու հաղթանակում իրենց ավանդն են ունեցել 600 հազար հայորդիներ: Հայ ազգը տվել է 4 մարշալ՝ Բաղրամյան, Բաբաջանյան, Խուդյակով (Խամփերյանց), Աղանով և ԽՍՀՄ-ի մեկ ծովակալ՝ Իսակով։ 70 հազար հայ մարտիկներ պարգևատրվել են մարտական շքանշաններով ու մեդալներով, 27 շարքային զինվոր դարձել է փառքի շքանշանակիր, 104 մարդ արժանացել է խորհրդային միության հերոսի կոչման: Նելսոն Ստեփանյանն արժանացել է Խորհրդային Միության կրկնակի հերոսի կոչմանը:

Հայոց Ցեղասպանությունը


20-րդ դարի մարդկության մեծագույն ողբերգություններից մեկը կարելի է համարել Հայոց Մեծ Եղեռնը: Դրա առաջին կազմակերպիչն ու իրագործողը եղավ Թուրքիայի սուլթանական վարչակարգը: 19-րդ դարի 70-80-ական թվականներին հայ ազատագրական շարժման մեջ
կատարված արմատական շրջադարձը, Հայկական հարցի միջազգայնացումը սուլթանական արքունիքում ավելի առարկայական էին դարձնում հայասպան ծրագիրը: Սուլթան Աբդուլ Համիդի 1894-1896թթ. կազմակերպած արևմտահայերի ցեղասպանության
ժամանակ զոհ գնացին 300000-ը, բռնությամբ մահմեդականացվեցին շուրջ 100000-ը, 300000 արևմտահայեր էլ արտագաղթեցին Ռուսաստան, Պարսկաստան, Ֆրանսիա, Բալկանյան երկրներ և Ամերիկա: 1908թ. Օսմանյան կայսրությունում ռազմական հեղաշրջման միջոցով իշխանության եկած «Իթթիհատ վե Թերաքքի» («Միություն և
Առաջադիմություն») կուսակցությունը, տապալելով Աբդուլ Համիդյան բռնատիրական իշխանությունը, հռչակեց, որ այսուհետ Թուրքիայում ապրող ազգությունների միջև կլինի իրավահավասարություն:
Սա մեծ ոգևորություն էր Թուրքիայում ապրող ոչ թուրք ազգություններիայդ թվում արևմտահայերի համար: Սակայն ընդամենը մեկ տարի անց 1909թ., երիտթուրքերը ցույց
տվեցին իրենց իրական դեմքըկազմակերպելով Կիլիկիայում հայերի ջարդեր: Դրանց զոհ գնացին ավելի քան 30000 հայ: Պաշտոնապես ընդունելով պանթուրքիզմը երիտթուրքերը նպաստավոր պահի էին
սպասում դրա իրականացման համար, որն էլ դարձավ առաջին համաշխարհային
պատերազմը: Սակայն երիտթուրքական արկածախնդիրների ճանապարհին, որպես մեծ
խոչընդոտ, ընկած էր հայ ժողովուրդը, որի հայրենիքը սեպի նման խրված էր մի կողմից
Թուրքիայի, մյուս կողմիցՌուսաստանի և Պարսկաստանի թուրքախոս երկրևամասերի Սասունի կոտորածը (1894թ. օգոստոս) Շաբաթօրյա ակումբ (Նյու Յորք) Ադանայի փլատակները (Կիլիկիա), 1909 Երևանի պետական համալսարանի հայագիտական հետազոտությունների ինստիտուտ http://www.armin.am -2- միջև: Նախ հարկավոր էր վերացնել հայական այդ սեպը հայ ժողովրդին գլխովին բնաջնջելու, Հայաստանն իսպառ հայաթափ անելու միջոցով: Երիտթուրքական իշխանությունները մանրակրկիտ ձևով ծրագրեցին այս հրեշավոր մտահաղացումը: Էնվերի հրահանգով ստեղծվեց «Թեշքիլաթ մահսուսա» («Հատուկ կազմակերպություն»): Այս կառույցն էլ, որի շուրջ համախմբվել էին երիտթուրքական կուսակցության շատ անդամներ, թուրք սպաներ, բանտերից ազատված քրեական հանցագործներ, դարձավ Հայոց Մեծ Եղեռնը գործողության մեջ դրած հիմնական շարժիչ ուժը: Հայոց ցեղասպանության կազմակերպման և իրագործման մեջ իրենց դերակատարումն ունեցան երիտթուրքական իշխանության այնպիսի բարձրաստիճան դեմքեր, ինչպիսիք էին զինված ուժերի հրամանատար Էնվերը, ներքին գործերի նախարար Թալեաթը, դոկտոր Նազըմը, դոկտոր Բեհաէդդին Շաքիրը, լուսավորության նախարար Միդհատ Շուքրին և այլոք: Երիտթուրքերի կազմակերպած Հայոց ցեղասպանության ծրագիրը կարելի է բաժանել երեք հիմնական փուլերի: Առաջին փուլ. 1914թ. հուլիսի 25-ին հրապարակված զորահավաքի շրջանակներում թուրքական իշխանությունները բանակ էին զորակոչում 15-60 տարեկան հայ տղամարդկանց, որոնց մեծ մասը շինարարական աշխատանքներին մասնակցելու նպատակով մաս-մաս ոչնչացվում էր: Դրանով իսկ թուրքերն ազատվում էին հնարավոր դիմադրություն ցույց տվող հայկական ուժերից: Երկրորդ փուլ. 1915թ. ապրիլի 24-29-ը թուրքական իշխանությունները ձերբակալեցին 800-ից ավելի հայ մտավորականների, որոնց մեծ մասը դաժանորեն սպանդի ենթարկվեց: Իթթիհատականները չխնայեցին նույնիսկ խորհրդարանի պատգամավորներ Գրիգոր Զոհրապին և Վարդգես Սերենկյուլյանին:Ավելին Թալեաթի հրամանով Գրիգոր Զոհրապն
առանձնակի դաժանությամբ սպանվեց:
Ձեռնատելով և գլխատելով բովանդակ արևմտահայությանը, նրան մեկուսացնելով արտաքին աշխարհից թուրքական կառավարությունը ձեռնամուխ եղավ երրորդ քայլին
անպաշտպան և անօգնական կանանց, ծերունիների, երեխաների զանգվածային ջարդերին և
բռնագաղթին: Սա իր դաժանությամբ մարդկության պատմության մեջ նախադեպը չունեցող
ցեղասպանություն էր, որին զոհ գնաց 1,5 մլն մարդ: Ցեղասպանություն, որը նպատակ ուներ
իրագործելու հայ ժողովրդի մասսայական ոչնչացումն ու հայրենազրկումը:
Հայասպան գործողությունները հետագայում ևս շարունակվեցին:

Զեյթունի հերոսամարտ

Զեյթունի 1895-1896 թթ. ապստամբությունը հայերի պատասխանն էր Համիդյան կոտորածներին: Հայերի ինքնապաշտպանական ուժը կոտրելու համար իշխանությունները կարևորում էին նաև այս տարածաշրջանի հպատակեցումը։ Այդ հանգամանքը հասկանալով՝ հայ ազգային ուժերը, մասնավորապես հնչակյանները միջոցներ ձեռնարկեցին լեռնագավառն ամրացնելու ուղղությամբ։ 1895 թվականի ամռանը Զեյթուն տեղափոխվեցին հնչակյան Գարուն Աղասին (Կարապետ Թուր-Սարգսյան), մշեցի հայդուկ Մխո Շահենը (Մխիթար Սեֆերյան) և ուրիշներ։ Ապստամբության փաստական ղեկավար դարձավ Նազարեթ Չավուշը (Նորաշխարհյան)։

Օսմանյան կայսրության և Իրանի արդիականացման փորձերը

Օսմանցիների պարտությունները 18-րդ դարի վերջերին և 19-րդ դարի սկզբներին ստիպեց նրանց բարեփոխումներ իրականացնել՝ մոդեռնիզացնելով պետությունը, որը կոչվեց Թանզիմաթ: Բարեփոխումների արդյունքում օսմանյան բանակը դարձավ առավել մարտունակ, չնայած տարածքային կորուստների, հատկապես Բալկաններում, որտեղ ստեղծվեցին մի քանի անկախ պետություններ: Կայսրությունը դաշինք կնքեց Գերմանիայի հետ 20-րդ դարի սկզբին` հույս ունենալով խուսափել դիվանագիտական մեկուսացումից, որը առաջ էր եկել տարածքային կորուստներից հետո և այսպիսով միացավ Առաջին համաշխարհային պատերազմին Կենտրոնական ուժերի կողմից: Մինչ կայսրությունը կռվում էր արտաքին թշնամիների դեմ, երկրի ներսում նույնպես իրավիճակը պայթյունավտանգ էր, հատկապես արաբական տարածքներում ապստամբություններ սկսվեցին: Այս ժամանակ Օսմանյան կայսրությունը որոշեց ազատվել քրիստոնյա փոքրամասնություններից` կազմակերպելով հայերի, ասորիների և պոնտական հույների ցեղասպանությունները:

Առաջին համաշխարհային պատերազմը

Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսվեց 1914թ. օգոստոսի 1-ին (հուլիսի 19-ին) պետությունների երկու խմբավորումների՝ Անտանտի (Ռուսաստան, Անգլիա, Ֆրանսիա) և Գերմանա-ավստրիական բլոկի (Գերմանիա, Ավստրո-Հունգարիա, Թուրքիա, որոնց 1915թ. միացավ նաև Բուլղարիան) միջև: Անտանտին հետագայում միացան նաև Իտալիան, Ռումինիան և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները: Կայզերական Գերմանիան օգոստոսի 1-ին պատերազմ հայտարարեց Ռուսաստանին, օգոստոսի 3-ին՝ Ֆրանսիային, իսկ 4-ին Անգլիան՝ Գերմանիային: Պատերազմական գործողություններն ընդգրկեցին Եվրոպայի, Ասիայի, Աֆրիկայի և Հեռավոր Արևելքի տարածքները:

1914թ. օգոստոսի 1-ին բռնկված համաշխարհային պատերազմը հայ ժողովրդի մեջ որոշակի հույսեր արթնացրեց՝ ռուսական զենքի օգնությամբ ազատագրելու Արևմտյան Հայաստանը թուրքական լծից և վերականգնելու պետականությունը: Հայ հասարակական-քաղաքական շրջաններն ու ազգային կուսակցությունները պատերազմը հայտարարեցին արդարացի և իրենց անվերապահ աջակցությունը հայտնեցին Անտանտի քաղաքականությանը: Դրան շատ բանով նպաստեց Ռուսաստանի պաշտոնական շրջանակների՝ պատերազմի մեջ մտնելու գլխավոր նպատակ Արևելքի քրիստոնյաների «ազատագրումը» ազդարարելը:

«Մեր թուրքահայ եղբայրների դատը պաշտպանված և լուծված կլինի, եթե ներկա համաեվրոպական պատերազմի մեջ ռուսական զենքը հաղթող հանդիսանա, – նշել է այն տարիներին Թիֆլիսում լույս տեսնող «Մշակ» թերթը իր 1914թ. հոկտեմբերի 10-ի համարում, – ուստի և մենք ամեն կերպ պետք է ապահովենք այդ հաղթանակը»: Քիչ ավելի ուշ հոկտեմբերի 25-ին «Մշակը» կոչ էր անում հայ ժողովրդին միահամուռ պաշտպանելու Ռուսաստանին՝ նրա մեծ և պատմական առաքելության մեջ: «Աջակցելու համար հարկավոր է մի բան՝ ընդհանուր միաբանություն, համերաշխություն, հրաժարում կուսակցական պառակտումներից: Այսօր այլևս չպետք է լինեն ո՛չ մշակական, ո՛չ դաշնակցական, ո՛չ հնչակյան, ո՛չ սոցիալ-դեմոկրատ հայկական հատվածներ, – գրում է թերթը, – այսօր ամենքը պետք է զգան իրենց հայության զավակներ, եղբայրներ, որոնց պարտքն է մտածել, հոգալ իրենց թշվառ թուրքահայ եղբայրների ազատագրության համար»:

ԹՈՎՄԱՍ ՆԱԶԱՐԲԵԿՅԱՆՀայերը մեծ ոգևորությամբ և կազմակերպվածությամբ մասնակցում էին դեռևս պատերազմի նախօրյակին՝ 1914թ. հուլիսի 13-ին, Կովկասում սկսված զորահավաքին, ռուսական կառավարության թույլատրած կամավորական շարժման գործընթացին:

Պաշտոնական տվյալներով՝ Ռուսաստանի յուրաքանչյուր 100 հայից 13-ը զորակոչվեցին բանակ: Պատերազմի տարիներին Ռուսական կայսրության մեջ բնակվող 2 միլիոն 54 հազար հայերը ռուսական բանակին տվեցին ավելի քան 250 հազար զինվոր:

Իր պատմության ընթացքում հայ ժողովուրդը թերևս առաջին անգամ էր նման քանակությամբ մարդ զորակոչում ռուսական բանակ: Հայերի նման բարձր ակտիվությունը ռուսահայերի պատմական ավանդույթների համագործակցության նոր դրսևորում էր, ավանդույթներ, որոնք արտահայտվել էին 1806-1812, 1828-1829, 1853-1856, 1877-1878թթ. ռուս-թուրքական պատերազմների ժամանակ: Առաջին համաշխարհային պատերազմին հայերի մասնակցության այդպիսի ակտիվությունը պայմանավորված էր Արևմտյան Հայաստանը թուրքական լծից՝ ֆիզիկական բնաջնջումից ազատագրելու հայ ժողովրդի վաղեմի բաղձանքով:

Կուբայի եւ Ամերիկայի միջև կառուցված պատի մասին

2014 թ.-ի վերջում տեղի ունեցավ պատմական իրադարձություն. ԱՄՆ-ը սկսեց վերականգնել Կուբայի հետ դիվանագիտական հարաբերությունները։ «Աշխարհի շուրջը» պատմում է երկու երկրների միջև առկա բարդ հարաբերությունների պատմական նախադրյալները և ինչպես է ապրում Կուբայի «ջերմությունից» հետո:

Նոր սեփականատերեր

Կարիբյան կղզին հազարամյակների ընթացքում բնակեցրել էր հնդիկները, ովքեր այնտեղ տեղափոխվել էին մայրցամաքից: Մինչեւ 15-րդ դարը տարբեր ցեղեր խաղաղ կերպով գոյատեւում էին, տեղական անտառներում եւ աճող ծխախոտի մեջ, մինչեւ 1492 թ. Անսպասելի այցելուները սկսեցին այցելել Կուբա, սկսած Քրիստոֆեր Կոլումբոսի եւ Դիեգո Վելասկեսի արշավախմբի անդամներից, որոնք հետեւեցին նրան: Այսպիսով, Կուբան Իսպանիայի լիակատար օգնության է վերածվել մինչեւ 1898 թ., Իսպանական ամերիկյան պատերազմը սկսվեց, որի արդյունքը հողը հանձնեց նոր ոչ պաշտոնական սեփականատերերի `ԱՄՆ-ի ձեռքին:Միջոցները, որոնց մասին լուրը հասել է մեկուսացված Կուբայի `պատերազմից մինչև այլ իսպանական գաղութների ազատագրումը մինչևՄեծ Բրիտանիայի սեփական գաղութներում ստրկության վերացումը մինչև կղզու մի շարք ապստամբություններ: Նրանց մասնակիցները կռվել են. Ով է սահմանադրությունը, ով ռասայական հավասարության համար է, ով ազատագրված է նվաճողների լծից: Ի վերջո, ամեն ինչ իջավ այն հանգամանքին, որ կղզու բնակիչները, դժգոհ էին ներկա իրավիճակում, փոփոխություններ էին պահանջում, բայց, ցավոք, չեն կարողանում համաձայնվել։Հետեւյալ երեք պատերազմների շարքը `« Տասը տարի »,« Փոքրիկ » և վերջապես,« Անկախության համար »: Վերջին, առավել կատաղի, բռնկվեց 1898-ին: Այն կոչվում է նաև իսպանա-ամերիկյան պատերազմ, քանի, որ ամերիկացիները պայքարում էին կղզու վրա, արդարադատություն իրականացնելու համար, և կուբացիները հանդիպեցին նրանց որպես փրկիչներ: Այնուամենայնիվ, նրանք սխալ հաշվարկներ չեն արել, առանց ճանաչելու տրոյական ձին: Պատերազմի այս շրջադարձը, որն սկսվում էր ամերիկացիների առաջարկով, 300 միլիոն դոլար արժողությամբ կղզի գնելը, կոչվում էր ԱՄՆ-ի միջամտություն Կուբայի անկախության պատերազմում:Եվ վերջացավ 1898 թ. Դեկտեմբերի 10-ին Փարիզի խաղաղության պայմանագրի կնքմամբ, որն ավարտեց Ամերիկայի և Իսպանիայի միջև տարաձայնությունները, որոնք լիովին հրաժարվեցին կուբայական ունեցվածքից: Միևնույն ժամանակ, Կուբան գրեթե անմիջապես դարձավ Միացյալ Նահանգների կախվածությունը. 1901 թ. Վավերացված «Պլատտի» փոփոխությունը, ձեւականորեն հաստատված հարաբերությունները երկու երկրների միջև, սակայն իրականում ամրապնդեց երիտասարդ հանրապետության կախվածությունը հին ուղեկիցին:

Ամերիկան դեմ է սոցիալիզմին

Սակայն մնացածը կարճատև էր. Մինչ 1959-ին սոցիալիզմի գաղափարները ներխուժեցին կղզին և զինված հեղաշրջման արդյունքում Ֆիդել Կաստրոն եկավ իշխանության, տեղահանելով ԱՄՆ-ի պրոտեճի նախագահ Ֆուլգենսիո Բատիստան: Ամերիկյան ընկերությունների ազգայնացումը և նոր ագրարային բարեփոխումները, ի հակադրություն բարեկամական կապիտալիստական ​​երկրի շահերի, ոգևորեցին Ամերիկային, որը սկսեց պատժամիջոցներ սահմանել Կուբայի վրա: Այս պատժամիջոցները հանգեցրին արտահանման լիակատար սահմանափակումը երկրին, իսկ մասնավոր սեփականության և ընդհանուր պետական ​​վերահսկողության փոխադարձ սահմանափակումները հանգեցրին նրան, որ Միացյալ Նահանգները հրաժարվել է Կուբայի հետ բարեկամությունից, առևտրի արգելք դնել երկրի վրա, իսկ 1961-ին `կղզու հետ դիվանագիտական ​​հարաբերությունները դադարեցրեց:1981 թ. Հարաբերությունները պարզելու փորձերից մի քանիսը անցնելուց հետո նախագահ Ռեյգանը լիովին արգելեց ամերիկացիներին Կուբա այցելելու և կղզու վրա դոլար ծախսելու ունակությունը։ Խորհրդային Միությունն տասնամյակի ընթացքում դարձավ Կուբայի գլխավոր դաշնակիցը, սակայն նրա ֆինանսական և բարոյական աջակցությունը լուծարվեց 1991 թ. իր փլուզմամբ: Կուբա-ամերիկյան հարաբերություններում փոքր քայլեր են սկսվել միայն 1999 թ.-ին, երբ Բիլ Քլինթոնը փոխեց իր բարկությունը ողորմության եւ հանգստացավ Ազատության կղզու ճանապարհորդության խիստ սահմանափակումները: Նա նաեւ կազմակերպեց «մշակութային» փոխանակություն պետությունների միջև, որի ընթացքում, օրինակ, ամերիկյան բեյսբոլի թիմը Baltimor Orioles- ը խաղում էր Կուբայի հավաքականի հետ կղզու վրա: Կուբայի բնակչության գրեթե կեսը Բարաք Օբամայի իշխանության գալով, բարեկամությունը ուժեղացավ: Բարաքը թույլատրել է սահմանային անցում կատարել ամերիկացիներին կուբայական արմատներով և փոխել հեռահաղորդակցության համակարգը, տալով կուբացիների ավելի հեշտ մուտք դեպի ինտերնետ: 2015 թվականից ի վեր Ամերիկան պաշտոնապես կղզի է ներմուծում որոշակի քանակությամբ ծրագրային ապահովում `սիգարների եւ ռոմի ստացման դիմաց: Հանգստությունից հետո երկու երկրների մայրաքաղաքներում երկու երկրների դեսպանատների փոխադարձ բացումը տեղի ունեցավ 2015 թ. Հուլիսի 20-ին, իսկ ավելի քան մեկ տարի անց, ավելի քան կես դարից Մայամիից մեկնող թռիչքը Հավանա էր ժամանել:

Կուբան այսօր

2017 թվականին Կուբան այցելել է ավելի քան 600 հազար ամերիկացիներ: Ճիշտ է, նրանք արձակուրդ չեն գնացել, ԱՄՆ քաղաքացիների համար ճանապարհորդական թույլտվությունների տրամադրման հիմնական չափանիշներից մեկն էլ առաքելության հստակ փաստարկն է. «Օգնեք և աջակցեք տեղացիներին»:

Ամերիկացիները կոչ են անում փաստաթղթեր ներկայացնել մանրամասն կղզում, ստուգումներ և տպավորումներ հավաքել, որպեսզի անհրաժեշտության դեպքում նրանց ներկայացնել սահմանում: Այսինքն, հանգստանալու վրա լողափում խորհուրդ է տրվում նախընտրել սալսա դասեր տեղացիներից: Միևնույն ժամանակ, ամերիկացիներին խորհուրդ է տրվում խուսափել տեղական բանակից ցանկացած, նույնիսկ անուղղակի ֆինանսական աջակցությունից: Եվ,քանի որ վերջինիս տիրապետությունը, ի թիվս այլ բաների, ներառում է շատ հյուրանոցներ կղզու վրա, ավելի լավ է հոգ տանել, թե որտեղ պետք է նախօրոք մնա: Ամենատարածված տարբերակներից մեկը այսպես կոչված «casas speces» – տեղական անշարժ գույքն է, որտեղ այցելուները օրինականորեն վարձակալում են սենյակները: , կղզում շատ հյուրանոցներ կան, ապա ավելի լավ է մտածել, թե որտեղ պետք է նախօրոք մնալ: Հավանայի արևի մեջ հալչելը, զբոսաշրջիկները տպավորություն են թողնում ֆիլմի համար: Քաղաքի կենտրոնի գաղութային կառույցները ոսկերիչ են. Անմիջապես ակնհայտ է, որ Հավանան կառուցվել է մեկ նախագծով, բացի լանդշաֆտից եւ նրբագեղ վերաբերմունքից: Հեշտ է պատկերացնել, թե ինչպես է 20-րդ դարի սկզբին քաղաքը ներկայացված է անսահման գեղեցիկ եւ թանգարան: Այդ ժամանակից ի վեր մայրաքաղաքը քայքայվել է: Արևը, փոթորիկները և ժամանակն են, որ շենքերը ճեղքենև կկորցնեն իրենց նախկին փայլն ու գամուրը: Օբյեկտները չեն վերակառուցվում,ևշատերը ապրում են աղքատության մեջ, փոքր տներն ու վիլլաները հաճախ բաժանվում են բազմաթիվ ընտանիքների, ինչպես կոմունալ բնակարանների: Տեղական բնակչության կյանքը հազիվ թե պարզ լինի սակայն այն լցված է մարդկային երջանկությամբ։ Երեխաները վազում են փողոցներով խաղում են գնդակով փայտերով և այն ամենինչով ինչ ընկնում էր ձեռքի տակ և անցնում առանց գրաֆիկների եւ քաղաքակրթության այլ օգուտների: Կուբայում կա ինտերնետ սակայն այն շատ դժվար է միացնել նույնիսկ զբոսաշրջիկներին։Հյուրանոցներում տալիս են սահմանափակ թվով քարտեր գաղտնաբառերով որոնք առաքվում են (սակայն անընդհատ) առավոտյան: Երիտսարդները փողոցներում հավաքվում էին և անդաթար պարում ու պարում էին։ Գրեթե բոլոր հաստատություններում եւ գրեթե ցանկացած ժամանակ լինի դա լինի դա նախաճաշ հյուրանոցում թե ընթրիք ռեստորանում ամենուր լսվում է կենդանի երաժշտություն։ Որոշ վայրերում լինում են մի ամբողջ համերգ։Կղզու ցանկը բավականին խճճված է։ Դժվար է զանգահարել Կուբաորպես խիստ պետական ​​վերահսկողություն, ներմուծման սահմանափակումներ եւ ընդհանուր քաղաքական իրավիճակ: Կուբայում ճաշացանկը խառը և թանկ չեն։Այստեղ շատ հազվադեպ են հանդիպում։ Օրինակ եթե Կուբայում սննդի հետ կարող են լինել խնդիրներ իսկ ալկոհոլի հետ կապվաց չի լինում խնդիրեր։Հնց ծովափին են հորնել են մոխիտո ըմպելիքը։ Եվ սա չի նշանակում տեղացիների սերը ռոմի համար:Կուբայի հմայքներիից է նրա կուլտուռան։ Այստեղ, ինչպես և Սովետական Միությունում, ինչպես եւ ամբողջ աշխարհում, բարձր տեխնոլոգիաների, կրթության եւ արվեստի առաջ, ինչպես նայև ուղիղ հաղորդակցությունը, համարվում են հիմնական արժեքներից մեկը: Հավանայում գործում է օպերային և բալետային թատրոն, որտեղ աշխարհի աստղերը մշտապես գալիս են, եւ բազմաթիվ բարերի վրա կան նշաններ “Հեմինգուեյը այստեղ է եղել”:

Կրասոսի Արևելյան արշավանքը և Հայաստանը

Ք.ա. 60 թ. Հռոմի երեք ականավոր գործիչներ՝ Գնեոս Պոմպեոսը, Հուլիոս Կեսարը և Մարկոս Կրասոսը, ստեղծեցին մի դաշինք, որը պատմագիտության մեջ հայտնի է Առաջին եռապետություն անունով: Եռապետները Հռոմեական հանրապետությունը բաժանեցին ազդեցության գոտիների: Մարկոս Կրասոսը ստացավ Արևելքը և միաժամանակ պարթևների դեմ պատերազմելու իրավունքը: Ք.ա. 54 թ. նա ժամանեց Արևելք և սկսեց նախապատրաստվել պարթևների դեմ արշավանքին: Փառասեր և մեծամիտ Կրասոսը, ինչպես գրում է ժամանակակից պատմիչը, երազում էր կրկնել Ալեքսանդր Մակեդոնացու սխրանքը և հասնել մինչև Հնդկաստան:

Կրասոսը պահանջեց, որ իրեն ներկայանան Հռոմի բոլոր դաշնակից երկրների արքաները և զորք տրամադրեն: Նրան ներկայացավ նաև Արտավազդ Բ-ն: Հավատարիմ մնալով 66 թ. հայ-հռոմեական պայմանագրին՝ նա, որպես «հռոմեական ժողովրդի բարեկամ և դաշնակից», Կրասոսին խոստացավ տալ նշանակալից քանակությամբ զինված ուժեր (16-հազարանոց այրուձի և 24-հազարանոց հետևազոր): Սակայն Արտավազդը միաժամանակ առաջարկեց պարթևների դեմ արշավանքը կազմակերպել Հայաստանի տարածքով: Հայոց արքան դա հիմնավորում էր այդ արշավանքի հիշյալ ուղու թեև ավելի երկար, սակայն միանգամայն անվտանգ լինելով, քանի որ Հայաստանի լեռնային տեղանքը կզրկեր պարթևական հեծելազորին իր բոլոր առավելություններից: Ավելորդ է ասել, որ Արտավազդը մտադիր էր հռոմեական բանակի ուժերով Հայաստանը զերծ պահել պարթևների հնարավոր ներխուժումից: Սակայն, ցավոք, Կրասոսն ընտրեց արշավանքի թեև կարճ, սակայն վտանգավոր ուղին, որն անցնում էր Միջագետքի դաժան, չոր կլիմա ունեցող անծայրածիր անապատներով և տափաստաններով:

Տուն վերադառնալու ճանապարհին Արտավազդը լուր ստացավ, որ պարթևների Օրոդես թագավորը ներխուժել է Հայաստան և ասպատակում է երկրի հարավային տարածքները: Արտավազդը, բնականաբար, այլևս չէր կարող օգնական զորք տրամադրել Կրասոսին. նա պարտավոր էր պաշտպանել հայրենիքը: Իմանալով այդ մասին՝ Կրասոսը կոպիտ ու անքաղաքավարի խոսքերով Արտավազդին մեղադրեց դավաճանության մեջ և սպառնաց պարթևական արշավանքն ավարտելուց հետո պատժել հայոց արքային:

Արտավազդը՝ ցուցաբերելով ճկուն քաղաքական միտք և հեռատեսություն, փոխեց իր դիրքորոշումը և Օրոդեսին առաջարկեց դաշինք կնքել և համատեղ ռազմական գործողություններ ծավալել հռոմեացիների դեմ: Պարթևների թագավորը սիրով ընդունեց այս առաջարկը, և 54 թ. վերջերին Արտաշատում կնքվեց հայ-պարթևական մի համաձայնագիր, որն ամրապնդվեց հայոց թագավորի քրոջ և պարթևների թագաժառանգ Բակուրի ամուսնությամբ:

Այդ ընթացքում Կրասոսը, հսկայական կորուստներ տալով, Ք.ա. 53 թ. գարնանը հասավ Միջագետքի Խառան քաղաքը: Պարթևական բանակը դանդաղ նահանջում էր՝ երկրի խորքը ներքաշելով հռոմեական լեգեոններին: Սակայն շուտով պարթևները դադարեցին նահանջել, և Ք.ա. 53 թ. մայիսի 6-ին պարթև զորավար Սուրենը մեծ բանակով հանկարծակի ու շեշտակի հարվածով գլխովին ջախջախեց հռոմեական զորքը: Սպանվածների թիվն անցնում էր 20 հազարից, գերիներինը՝ 10 հազարից: Սպանվեցին նաև Կրասոսն ու նրա որդին: Հույն պատմիչ Պլուտարքոսը վկայում է, որ Սուրենը սպանված Կրասոսի գլուխն ուղարկում է Հայաստան: Այդ ժամանակ հայ և պարթև արքաները, նրանց մերձավորները Արտաշատի թատրոնում դիտում էին հույն նշանավոր թատերագիր Եվրիպիդեսի «Բաքոսուհիները» ողբերգությունը: Հույն դերասան Յասոնը եղջերվի բուտաֆորային գլխի փոխարեն բեմ է դուրս գալիս Կրասոսի գլխով և արտասանում. «Մենք գալիս ենք սարերից և բերել ենք հարուստ որս», ինչը մեծ ցնծությամբ ընդունվեց հանդիսականների կողմից: Նույն պատմիչի խոսքերով՝ «այսպես ավարտվեց Կրասոսի արևելյան արշավանքը, որը վերջացավ ողբերգության նման»:

Արածանիի և Տիգրանակերտի ճակատամարտ

Տիգրանակերտի ճակատամարտ, ռազմական ընդհարում հռոմեական զորքերի և հայկական կայազորի միջև։ Տեղի է ունեցել մ.թ.ա. 69 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Հայաստանի մայրաքաղաք Տիգրանակերտի մոտ։ Պոնտոսումհռոմեական տիրապետությունը տապալելու և իր դաշնակից Միհրդատ VI Եվպատորին գահին վերականգնելու նպատակով Հայոց թագավոր Տիգրան Բ Մեծը նախապատրաստվել է երկու ուղղությամբ մտնել Ասիա հռոմեական մարզը և վճռական ճակատամարտ տալ Եփեսոսի մոտ։ Սակայն, կանխելով Տիգրան Բ Մեծի հարձակումը, մ.թ.ա. 69թվականի գարնանը հռոմեական 40 հազարանոց բանակը Լուկուլլոսի հրամանատարությամբ Կապադովկիայի վրայով ներխուժել է Հայաստան և պաշարել է Տիգրանակերտը։

Սկսվեց հայ-հռոմեական պատերազմը։ Պատերազմն ընթացել է երկու փուլով՝ մ.թ.ա. 69-67 թվականներ և 66 թվական։ Դրանք միմյանցից տարբերվում են ռազմավարությամբ և ձեռք բերված արդյունքներով։

Արածանիի ճակատամարտ, տեղի է ունեցել հայկական և հռոմեական զորքերի միջև, Արածանի գետի մոտ։ Մ.թ.ա. 69-ի Տիգրանակերտի ճակատամարտում հռոմեական զորավոր Լուկուլլոսը, չկարողանալով վերջնականապես ընկճել հայկական բանակին, նահանջեց հարավ և վերահաս ձմռանը բանակեց Տիգրան Բ Մեծիդեմ ապստամբած Կորդուք գավառում։ Վճռական ճակատամարտ տալու մտադրությամբ, մ.թ.ա. 68-ի գարնանը Լուկուլլոսն անցավ Հայկական Տավրոսի լեռները և վերսկսեց պատերազմը։ Հայկական բանակը խույս տվեց դաշտային ճակատամարտից՝ միաժամանակ հանկարծակի հակագրոհներով ու լեռնային փոքր կռիվներով խափանելով հակառակորդի մատակարարումը սնունդով ու ջրով։ Հայկական զորքը բաժանված էր երկու մասի. այրուձին գլխավորում էր Տիգրան Բ Մեծը, հետևազորը՝ Միհրդատ VI Պոնտացին։ Հռոմեական զորքը պահվում էր հայկական հետևազորի և հեծելազորի արանքում, որոնցից մեկը մշտապես սպառնում էր նրան թիկունքից։ Լուկուլլոսի բանակը ավելին քան երեք ամիս դեգերեց Տավրոսի լեռների և Արածանիի միջև ընկած տարածություններում։ Հռոմեական լեգեոնները սեպտեմբերի կեսին փորձեցին անցնել Արածանին և շարժվել դեպի Արտաշատ մայրաքաղաքը, հայկական զորքին ճակատամարտի մեջ քաշել՝ իրենց համար ձեռնտու վայրում։

Արտաշատի պայմանագրի նշանակությունը: